تاریخ : ۱۳۹۴/۰۷/۲۵ - ۷:۴۸ ذخیره فایل ارسال به دوستان

و اما مسئله بعد از برجام

برجام در ۲ حوزه داخلی و خارجی تحولاتی را برای ایران رقم خواهد زد. از جمله مهم ترین آن ها در حوزه داخل کشور می توان به تاثیرات سیاسی توافق به خصوص با توجه به نگاه فراخوشبینانه برخی جریانات داخلی به آمریکا اشاره کرد.

به گزارش سیمرغ ما، با پایان یافتن حدود ۳ ماه بحث و تبادل نظر و چالش درباره توافق هسته ای، با تایید طرح اجرای برجام در مجلس، از دیروز تحولات مربوط به مذاکرات هسته ای وارد فضای جدیدی شد و با تایید نهایی طرح در شورای نگهبان عملا مطابق آن چه در برجام آمده «روز تصویب» (Adoption day) آغاز می شود که در آن طرفین مذاکرات یعنی ایران، ۱+۵ و اتحادیه اروپا باید «تمهیدات لازم از جمله تمهیدات حقوقی و اداری برای اجرای تعهداتشان طبق برجام را اتخاذ کنند.»(1)

 

پیش از ورود به بحث، همین ابتدا لازم است که ۲ نکته را به صورت خلاصه درباره تحولات این توافق تاکنون مدنظر داشته باشیم:

 

اول این که این توافق نه فقط نتیجه این چند ماه یا ۲سال مذاکره اخیر که نتیجه ۱۰-۱۲ سال کشمکش غرب با ایران درباره حقوق مردم کشورمان در صنعت هسته ای است که با مقاومت مردم ایران در این سال ها زیر تحریم ها و تهدیدها و فشارهای سیاسی، اقتصادی و … آمریکا و مدیریت راهبردی رهبر انقلاب طی این دهه پرچالش همراه با دیپلماسی هوشمندانه تیم مذاکره کننده هسته ای، سرانجام ملت ایران صنعت هسته ای خود را با اقتدار به غرب تحمیل کرد(۲) که بیان همه نکات آن در این مجال نمی گنجد. (۳)

 

نکته دوم این که مذاکرات هسته ای به خصوص در ۲ سال اخیر وجهه ای از نمایش اتحاد ملت و دولت در موضوعی بود که به امنیت ملی ایران مرتبط است به خصوص این مسئله در ۳ ماه اخیر بیش از گذشته مورد انتظار بود که به دلیل طبع موضوع هسته ای و اختلاف نظر های شدید درباره آن حتی باعث چالش های بین گفتمانی نیز شد که به نظر می رسد با تعیین تکلیف شدن توافق در مجلس باید زنگ پایان این اختلاف نظر ها را نیز نواخت و از امروز به مسائل مهم تر پرداخت که در ادامه به آن اشاره خواهد شد. این نکته نیز ضروری است که همان طور که در سرمقاله ۲ روز پیش روزنامه خراسان آمد (۴) بررسی این طرح در قوه مقننه یکی از مهم ترین آزمون ها برای نظام مبتنی بر مردم سالاری دینی ایران بود.

 

با این مقدمه نسبتا طولانی باید به موضوع مهم تر از برجام بپردازیم و آن «مسئله بعد از برجام» است که رهبر انقلاب در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری (۵) آن را «مهم تر از برجام» دانستند. اما سوال این است که اصلا مسئله «بعد از برجام» چیست و چرا مهم تر از خود «برجام» است؟

 

به این مهم از ۲منظر می توان پرداخت: نخست از منظر تاثیرات توافق هسته ای در حوزه مسائل داخلی و خارجی ایران و دوم از منظر بسیار مهم مسئله نفوذ که رهبر انقلاب بیش از ۲ماه است به طور مکرر به آن تاکید کرده و درباره آن مطالبه جدی از مسئولان و مردم دارند که «مراقب نفوذ دشمن باشند.» بر این اساس:

 

۱ – همان طور که در این ۳ ماه در تحلیل های مختلف به آن پرداخته شد برجام در ۲ حوزه داخلی و خارجی تحولاتی را برای ایران رقم خواهد زد. از جمله مهم ترین آن ها در حوزه داخل کشور می توان به تاثیرات اقتصادی بعد از برداشته شدن تحریم ها، تاثیرات سیاسی توافق به خصوص با توجه به نگاه فراخوشبینانه برخی جریانات داخلی به آمریکا اشاره کرد. البته به این تاثیرات قطعا باید تبعات فرهنگی ناشی از ایجاد تصور رابطه با آمریکا و بزک کردن این کشور در اذهان عمومی و پیامدهای اجتماعی آن را نیز اضافه کرد که در ادامه به آن پرداخته خواهد شد. اما در حوزه مسائل داخلی به خصوص اقتصادی و سیاسی (اعم از سیاست داخلی و خارجی) توجه به ۲ نکته زیر ضروری است:

 

الف- در حوزه اقتصادی، این توافق منافع و فرصت هایی را در اختیار اقتصاد ایران قرار می دهد که باید برای استفاده از آن از همین حالا آماده بود تا مثلا این توافق و برداشته شدن تحریم ها باعث واردات کالاهای مصرفی و غیرسرمایه ای به کشور نشود و بخش تولید دچار رکود شده کشور را بیش از پیش دچار بحران نکند. این توافق نباید به ساختارهای بعضا دچار اشکال اقتصاد ایران بیش از گذشته آسیب بزند و یا به وابستگی بیش از حد اقتصاد ایران به مراودات خارجی بینجامد. این موضوع خود یک بحث مفصل طلب می کند اما به نظر می رسد در موضوع اقتصادی از فرصت برداشته شدن تحریم ها باید برای وابسته کردن منافع اقتصادی برخی کشورها از جمله اروپایی ها به ایران استفاده کرد. چه این که در شرایط کنونی منطقه، ایران برای آن ها امن ترین بازار و فضای اقتصادی است و دوم این که وابسته شدن آن ها به اقتصاد ایران خود به مثابه تضمین اجرای توافق از سوی طرف های غربی است.

 

ب- در حوزه سیاسی به خصوص سیاست خارجی این توافق خواسته یا ناخواسته ساختارهای جدیدی از قدرت را به خصوص در منطقه رقم خواهد زد. چه این که این توافق اولا حاصل مذاکرات طولانی ۶ کشور قدرتمند با جمهوری اسلامی ایران است و دوما نه نتیجه عقب نشینی ایران بلکه آن طور که رهبر انقلاب در عید سعید فطر فرمودند، نتیجه تحمیل «اقتدار ملت ایران» به غرب است و همین مولفه بر نفوذ ایران در جهان و به خصوص منطقه خواهد افزود.

 

البته در کنار این موضوع، این توافق مخالفان خود را نیز دارد؛ به خصوص در میان طیف های تندروی داخل آمریکا و به ویژه صهیونیست ها تلاش می شود و در آینده بیشتر تلاش خواهد شد که این توافق به سرانجام نرسد، که البته برای ما چندان اهمیتی ندارد اما از حیث این که عده ای را در منطقه علیه ایران جری تر می کند، دستگاه دیپلماسی باید از موضع اقتدار و عزت که قدرت و نفوذ فعلی ما را در منطقه موجب شده است، اجازه ایجاد تنش به برخی کشورها ندهد.

 

۲ – اما در «مسئله نفوذ» که به نظر می رسد مهم ترین مسئله پس ازتوافق هسته ای است، با چند اتفاق مواجه هستیم:

 

اول این که وجود اشتیاق بیش از حد در میان برخی تصمیم گیران و تصمیم سازان به آمریکا و غرب این فرضیه را قوی تر می کند که دشمن با تمرکز بر ابزارهای قدرت نرم خود تلاش کند دستگاه محاسباتی آنان را مختل کرده، شاید مانند آن چه برسر گورباچف آمد، و در نتیجه استحاله درونی جمهوری اسلامی را دنبال کند. چنان که رهبر انقلاب نیز اخیرا «هدف اصلی دشمن» در جنگ نرم را «استحاله نظام جمهوری اسلامی» و «تغییر باورهای مردم» دانستند. (۶) درباره این موضوع مهم است که در تحلیل خود مدام یادآوری کنیم که آن چه در برجام به دست آورده ایم (فارغ از نقاط ضعف های برجام) نتیجه «مقاومت» و «ایستادگی» 10-12 ساله مردم ایران است و دشمن که اکنون مجبور به پذیرش حقوق ایران شده قطعا در دهه پیش رو برای اضمحلال این ایستادگی که نقطه قوت مردم ایران است برنامه ریزی خواهد کرد تا مشابه اتفاقاتی که در شوروی رخ داد، فروپاشی از درون را در ایران دنبال کند.

 

ابزار و روش دشمن در این موضوع را نیز شاید بتوان در ۲ مسیر کلی خلاصه کرد:

 

الف- حمایت از جریانات غرب گرا در داخل برای بزک کردن چهره آمریکا و تلاش برای به فراموشی سپردن سوابق و جنایت های این کشور علیه ایران، از کودتای ۲۸مرداد علیه دکتر مصدق گرفته تا تحریم های ظالمانه و … شاید به همین منظور اندیشکده «بنیاد دفاع از دموکراسی» اخیرا زمان ۱۰ساله اجرای توافق را به مشابه «خریدن زمان» برای برهم زدن ساختارهای نظام ایران توصیف کرده بود.

 

ب- تلاش برای برهم زدن نظام فرهنگی ایران و نفوذ در آن به وسیله تغییر رویکردها و ذائقه های مسئولان و مردم ، دیگر مسیری است که دشمن اکنون برای آن تلاش می کند و قطعا بعد از این بر دامنه آن خواهد افزود. در این زمینه می توان فروپاشی نظام های ارزشی دینی، اخلاقی، اجتماعی و… رااز جمله مسیرهای غرب برای فروپاشی دانست. به این لیست باز هم می توان افزود اما در یک کلام باید مراقب پدیده رواج «سبک زندگی آمریکایی» بود. (۷)

 

بنابراین در جمع بندی این بخش لازم است که تکرار کنیم اولا تصمیم گیران باید مراقب باشند تا بزک های دشمن نظام تصمیم گیری آن ها را مختل نکند و دوما مراکز تصمیم ساز باید همواره مراقب نفوذ غرب گرایانی که محور رابطه با غرب برای برهم زدن نظام تصمیم گیری جمهوری اسلامی تلاش می کنند باشند. نخبگانی که هدف آن ها خالی کردن نظام از محتوای ارزشی و انقلابی و اسلامی خود است.

 

ج- درباره مسئله نفوذ که رهبر انقلاب طی ۲ ماه اخیر بارها در بیانات شان به آن پرداخته اند، باید به ۲ جنبه بسیار مهم توجه کرد:

 

اول این که این موضوع نباید توسط افراد مختلف صرفا در حد تکرار ادبیات آن قدر مطرح شود که «هاله ارزش» آن برای مردم که علی القاعده یکی از اهداف جدی دشمن در این باره محسوب می شوند، کم اثر شده و تبدیل به موضوعی دم دستی یا صرفا رسانه ای و تکرارپذیر شود یا چیزی شبیه شعارهای هر سال که آن قدر که در کلام مسئولان تکرار می شود خروجی و بازده عملی ندارد. مراقبت و شاید موضوع بسیار مهم دیگر مربوط به تولید محتوا در باب «مسئله نفوذ» است. شاید به دلیل همان تذکر اول لازم باشد که در این باره نهادها و احیانا سازمان و ارگان های مسئول که مستقیم یا غیرمستقیم به مسئله نفوذ مربوط می شوند، مانند شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای عالی سیاست گذاری، حوزه های علمیه، وزارت خانه هایی مانند اطلاعات ، خارجه و … و نیز حتی ارگان هایی مانند سپاه در حوزه هایی که به آنها مربوط می شود، به بازنمایی زوایا و ابعاد مسئله نفوذ و نیز تولید محتوای مناسب و قابل پذیرش جامعه در این باره اقدام کنند.

 

به نظر می رسد در جمع بندی این پیشنهاد می توان این طور گفت که با توجه به ماهیت پدیده نفوذ که از جنس جنگ نامتقارن و ناهمتراز است، به یک مرکز رصد فرماندهی برای مقابله با این پدیده نیازداریم که علاوه بر آن که چشم بینای نظام در حوزه مقابله با نفوذ باشد، بتواند اقدامات و راهکارهای مقابله با نفوذ را نیز جهت بدهد. مخلص کلام اینکه شاید در فضای بعد از توافق هسته ای که به فرموده رهبر انقلاب «مهم تر از مسئله برجام» است باید بیش از پیش بخش دوم این جمله حضرت علی(ع) را تکرار کرد و به آن اندیشید که: «هرگز پیشنهاد صلح از طرف دشمن را که خشنودى خدا در آن است رد مکن، که آسایش رزمندگان، و آرامش فکرى تو، و امنیّت کشور در صلح تأمین مى‌گردد . لکن زنهار زنهار از دشمن خود پس از آشتى کردن، زیرا گاهى دشمن نزدیک مىشود تا غافلگیر کند، پس دور اندیش باش و خوشبینى خود را متّهم کن.» (8)

 

پی نوشت ها:

 

۱- بند ۷ ضمیمه پنج برجام

۲- در این زمینه رجوع کنید به بیانات رهبر انقلاب در خطبه های عید سعید فطر؛ ۲۷ تیر ۱۳۹۴؛ چند روز پس از توافق هسته ای

۳- برای بررسی بیشتر برجام می توانید رجوع کنید به کتاب «برجام در تحلیل کلان و خرد » نوشته دکتر محمد سعید احدیان؛ شهریور ۱۳۹۴

۴- تجدید تاریخی برای مردم سالاری دینی؛ ۲۰مهر ۱۳۹۴

۵- ۱۲شهریور ۱۳۹۴

۶- بیانات رهبر انقلاب در جمع مدیران و کارکنان سازمان صدا و سیما؛ ۲۰مهر ۱۳۹۴

۷- در این زمینه رجوع کنید به یادداشت دکتر علیرضا رضاخواه با عنوان «پروژه نفوذ از مک فارلین تا مک دونالد» ؛ روزنامه خراسان ؛ ۱۶مهر ۱۳۹۴

۸- نهج البلاغه/ نامه ۵۳؛ نامه امیرالمومنین (ع) به مالک اشتر

امیرحسین یزدان پناه

 

منبع: رصد، پایگاه تحلیلی دفتر پژوهش

ارسال دیدگاه